Pomorskie krajobrazy na zdjęciach archeologicznych

Od połowy XX wieku na Pomorzu pojawiło się wiele różnych inwestycji. Niektóre z nich trwale zmieniły krajobraz regionu. Skalę przekształceń dokumentują materiały zgromadzone w archiwum. Muzeum Archeologiczne w Gdańsku zachęca do refleksji, udostępniając kolekcję fotografii wykonanych przy okazji badań wykopaliskowych w okresie od lat 60. minionego stulecia aż po rok 2005.

Na muzealnych zdjęciach widać stanowiska archeologiczne, takie jak grodziska, cmentarzyska i osady. Wyjątkową wartość historyczną mają fotografie wykonane na terenach, gdzie później zrealizowano inwestycje budowlane. W kolekcji są na przykład zdjęcia z lat 70. XX w. ukazujące obszar przeznaczony pod budowę elektrowni jądrowej w Żarnowcu. Albo fotografie z lat 80. dokumentujące pracę archeologów, zanim w danym miejscu powstały bloki mieszkalne lub – w przypadku miejscowości turystycznych – zabudowa letniskowa.

Muzeum Archeologiczne w Gdańsku systematycznie digitalizuje swoje zasoby archiwalne. W 2021 roku uzyskało dofinansowanie ze środków Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu na wykonanie kwerendy i cyfrowe udostępnienie 480 fotografii. Zdigitalizowane i opisane obiekty archeologiczne trafią następnie do internetowego katalogu www.archeoportal.pl, dostępnego dla wszystkich. W ten sposób powstaje otwarta baza cennej wiedzy o regionie.

Krajobrazy nad Wisłą

Na północ od Gniewu, we wsi Ciepłe, bezpośrednio nad skarpą wiślaną zlokalizowano cztery średniowieczne grody (grodziska). Obiekty zostały wydatowane w przedziale od XI do XIV wieku. W czasie badań wykopaliskowych oraz inspekcji terenowych wykonano zdjęcia grodzisk i najbliższej okolicy.

Ciepłe, gm. Gniew, 1977 r., grodzisko wczesnośredniowieczne zlokalizowane na skarpie wiślanej.
Ciepłe, gm. Gniew, 2004 r., widok na rzekę Wisłę z grodziska wczesnośredniowiecznego.

Pomiędzy jeziorami

Pozostałości grodu kasztelańskiego należą do najważniejszych stanowisk archeologicznych w gminie Chmielno. Gród został zlokalizowany na przesmyku pomiędzy jeziorami Kłodno i Białe. Do wałów grodziska przylegało rozległe podgrodzie. Ślady użytkowania grodu datowane są na X–XIII w.

Chmielno, 1973 r., widok na grodzisko wczesnośredniowieczne.
Chmielno, 2004 r., widok na podgrodzie grodziska wczesnośredniowiecznego.

Nad Jeziorem Żarnowieckim

Zachodni brzeg Jeziora Żarnowieckiego wielokrotnie był terenem badań wykopaliskowych. Prace te wiązały się głównie z budową elektrowni jądrowej. Większość osad pradziejowych zlokalizowano bezpośrednio nad brzegiem jeziora, natomiast cmentarzyska i gród – na krawędzi Wysoczyzny Żarnowieckiej.

Kartoszyno, gm. Krokowa, 1982 r., teren badań wykopaliskowych realizowanych w związku z budową Elektrowni Jądrowej „Żarnowiec”. Część mieszkańców wysiedlono do pobliskiego Odargowa. Obszar dawnej wsi Kartoszyno objęto Specjalną Strefą Ekonomiczną.
Kartoszyno, gm. Krokowa, 1982 r., teren badań wykopaliskowych realizowanych w związku z budową Elektrowni Jądrowej „Żarnowiec”. Część mieszkańców wysiedlono do pobliskiego Odargowa. Obszar dawnej wsi Kartoszyno objęto Specjalną Strefą Ekonomiczną.
Żarnowiec, gm. Krokowa, 1980 r., widok na grodzisko wczesnośredniowieczne, tzw. Górę Zamkową (obiekt znajduje się w lesie).

Grodzisko w środku miasta

Grodzisko w Sopocie należy do najstarszych zabytków miasta. Obiekt był wielokrotnie badany wykopaliskowo. Obecnie przy ul. Jana Jerzego Haffnera 63 funkcjonuje skansen archeologiczny, którego częścią jest zrekonstruowany gród wczesnośredniowieczny.

Sopot, 1975 r., droga na grodzisko z widocznymi wałami grodu.

Osada nad jeziorem

Pojezierze Kaszubskie, obfitujące w zbiorniki wodne, stanowiło atrakcyjne miejsce dla osadników z czasów wczesnego średniowiecza. Nad Jeziorem Raduńskim zlokalizowana była osada, rozpoznana wykopaliskowo w 1973 roku.

Stężyca, 1973 r., widok na osadę wczesnośredniowieczną, na dalszym planie Jezioro Raduńskie.

Wykopaliska przed inwestycją

Większość badań wykopaliskowych prowadzona jest na terenach, gdzie planuje się inwestycje. Pracownicy Muzeum Archeologicznego w Gdańsku uczestniczyli m.in. w pracach poprzedzających rozbudowę zakładu Eko Dolina w Łężycach.

Łężyce, gm. Wejherowo, 2000 r., początek badań wykopaliskowych.

Odkrycia w Luzinie

Na terenie Luzina przeprowadzano wiele badań wykopaliskowych, przy okazji przypadkowych odkryć grobów skrzynkowych, a także w miejscach zlokalizowania osad pradziejowych oraz grodziska wczesnośredniowiecznego.

Luzino, 1977 r., miejsce zlokalizowania osady wczesnośredniowiecznej.

Cmentarzyska grobów skrzynkowych

Na Pomorzu Wschodnim występują licznie cmentarzyska grobów skrzynkowych. Taki grób  składa się z kamiennej skrzyni zawierającej popielnice (urny) z przepalonymi szczątkami ludzkimi. Wiele fotografii dokumentujących położenie cmentarzysk zostało wykonanych w czasie wyjazdów terenowych, kiedy to archeolodzy weryfikowali odkrycia odnotowane m.in w okresie międzywojennym.

Mosty, gm. Kosakowo, 1977 r., miejsce znalezienia cmentarzyska grobów skrzynkowych.
Czapielsk, gm. Kolbudy, 1977 r., widok na cmentarzysko grobów skrzynkowych.

Zdjęcia udostępniono w ramach zadania „Digitalizacja i udostępnienie kolekcji fotografii z zasobów archiwalnych Muzeum Archeologicznego w Gdańsku”, dofinansowanego ze środków Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.

Udostępnij:

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on email
Email

Ta strona korzysta z plików cookies w celu świadczenia usług na najwyższym poziomie. Dalsze korzystanie ze strony oznacza, że zgadzasz się na ich użycie.