{"id":1260,"date":"2018-03-12T09:58:58","date_gmt":"2018-03-12T08:58:58","guid":{"rendered":"https:\/\/archeologia.t33.pl\/2018\/03\/12\/zapatrzeni-w-niebo-dogonowie-i-ich-sztuka\/"},"modified":"2023-01-16T11:19:20","modified_gmt":"2023-01-16T10:19:20","slug":"zapatrzeni-w-niebo-dogonowie-i-ich-sztuka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/archeologia.pl\/ukr\/wystawy-czasowe-archiwum\/zapatrzeni-w-niebo-dogonowie-i-ich-sztuka\/","title":{"rendered":"Zapatrzeni  w niebo. Dogonowie i ich sztuka"},"content":{"rendered":"<p><strong><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-1259\" src=\"https:\/\/archeologia.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/zapatrzeni-w-niebo.jpg\" alt=\"zapatrzeni w niebo\" width=\"250\" height=\"357\" style=\"margin-right: 15px;margin-bottom: 5px;float: left\" srcset=\"https:\/\/archeologia.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/zapatrzeni-w-niebo.jpg 800w, https:\/\/archeologia.pl\/wp-content\/uploads\/2018\/03\/zapatrzeni-w-niebo-768x1097.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 250px) 100vw, 250px\" \/><\/strong><\/p>\n<p><strong>30 marca 2018 \u2013 8 lipca 2018<\/strong><br \/> <strong>Dom Przyrodnik\u00f3w, ul. Mariacka 25\/26<\/strong><\/p>\n<p>Bohaterami nowej wystawy czasowej w Muzeum Archeologicznym w Gda\u0144sku s\u0105 Dogonowie \u2013 lud zamieszkuj\u0105cy masyw Bandiagary usytuowany w po\u0142udniowo-centralnej cz\u0119\u015bci Republiki Mali. Opowie\u015b\u0107 o Dogonach, ich religii, wiedzy kosmogonicznej i mitologii osnuta jest wok\u00f3\u0142 sztuki, uznawanej za jedn\u0105 z bardziej autentycznych i nieska\u017conych wp\u0142ywami europejskimi. <\/p>\n<p>Liczebno\u015b\u0107 Dogon\u00f3w szacuje si\u0119 na 500-600 tys. Lud ten na co dzie\u0144 pos\u0142uguje si\u0119 j\u0119zykiem <em>dogo-so<\/em>, zaliczanym tradycyjnie do grupy j\u0119zyk\u00f3w woltyjskich (gur). Zamieszkuje kilkaset wiosek ulokowanych na masywie, r\u00f3wninie rozpo\u015bcieraj\u0105cej si\u0119 wok\u00f3\u0142 niego oraz na tzw. rumowisku \u2013 kamienistych zboczach i w\u0105wozach wok\u00f3\u0142 masywu. Te ostatnie wioski, trudno dost\u0119pne, ale malowniczo po\u0142o\u017cone nale\u017c\u0105 do najciekawszych. Dogonowie to typowo rolniczy lud, uprawiaj\u0105cy kopieniaczo kilka gatunk\u00f3w zb\u00f3\u017c i na poz\u00f3r niczym si\u0119 niewyr\u00f3\u017cniaj\u0105cy spo\u015br\u00f3d lud\u00f3w Afryki. Cechuje ich jednak niezwykle skomplikowana struktura spo\u0142eczna i bogata kultura duchowa. Podzieleni s\u0105 na podstawowe cztery wielkie grupy, kt\u00f3re z kolei sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z osiemdziesi\u0119ciu rod\u00f3w. W ich strukturze spo\u0142ecznej istnieje te\u017c kilka endogamicznych grup, wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cych si\u0119 odr\u0119bno\u015bci\u0105 kulturow\u0105 i statusem. Wierz\u0105 w jednego boga-stw\u00f3rc\u0119 Amma, ale wyznaj\u0105 te\u017c liczne kulty, mi\u0119dzy innymi: kult przodk\u00f3w (<em>wagem<\/em>), <em>lebe<\/em>, <em>binu<\/em>. Pok\u0142adaj\u0105 wiar\u0119 w ci\u0105g\u0142e odrodzenie, kt\u00f3re umo\u017cliwia im uczestnictwo w \u015bwi\u0119cie <em>sigi<\/em>, odbywaj\u0105cym si\u0119 raz na 60 lat. W swej rozbudowanej obrz\u0119dowo\u015bci pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 j\u0119zykiem <em>sigi-so<\/em>, nale\u017c\u0105cym do grupy mande, znanym tylko niekt\u00f3rym ludziom pe\u0142ni\u0105cym wa\u017cne funkcje. Przechowuj\u0105 w swojej tradycji skomplikowan\u0105 i ezoteryczn\u0105 wiedz\u0119 na temat powstania wszech\u015bwiata, Ziemi i pochodzenia swoich przodk\u00f3w, posiadaj\u0105 du\u017c\u0105 znajomo\u015b\u0107 planet i gwiazd. <\/p>\n<p> Od lat fascynuj\u0105 zar\u00f3wno uczonych, jak i podr\u00f3\u017cnik\u00f3w. W\u015br\u00f3d wybitnych badaczy interesuj\u0105cych si\u0119 ich kultur\u0105 nale\u017cy wymieni\u0107: Marcela Griaule\u2019a, Germaine Dieterlen, Solange de Ganay, Denise Paulme. R\u00f3wnie\u017c polscy antropolodzy: Ryszard Vorbrich, Jacek \u0141apott, Lucjan Buchalik ju\u017c od ponad czterdziestu lat penetruj\u0105 dogo\u0144skie wioski. Dogonowie \u2013 spopularyzowani w literaturze, stali si\u0119 synonimem afryka\u0144skiej egzotyki. <\/p>\n<p> Dogo\u0144skimi artystami s\u0105 najcz\u0119\u015bciej kowale, uwa\u017cani za \u201emistrz\u00f3w drewna\u201d. Zdarza si\u0119 jednak, \u017ce tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 artystyczn\u0105 zajmuj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c cz\u0142onkowie stowarzyszenia <em>Awa<\/em>.&nbsp;<br \/> G\u0142\u00f3wnym materia\u0142em jest drewno, cho\u0107 pojawiaj\u0105 si\u0119 te\u017c figury wykonane z kamienia, \u017celaza czy rzadziej z gliny. Dla artysty dogo\u0144skiego najwa\u017cniejsze znaczenie ma kontekst duchowy, symboliczna nadbudowa ukryta w formie. <\/p>\n<p> W\u015br\u00f3d obiekt\u00f3w sztuki dogo\u0144skiej uwag\u0119 zwracaj\u0105 maski. Mieszka\u0144cy masywu Bandiagary maj\u0105 ponad 70 ich rodzaj\u00f3w zwi\u0105zanych z ceremoni\u0105 pogrzebow\u0105 <em>dama<\/em>. Maski s\u0105 odbiciem \u015bwiata znanego Dogonom. Pojawiaj\u0105 si\u0119 w\u015br\u00f3d nich przedstawienia zwierz\u0105t \u017cyj\u0105cych w buszu, wyobra\u017cenia s\u0105siednich lud\u00f3w, reprezentanci zawod\u00f3w, spotykanych u Dogon\u00f3w i zwi\u0105zani z tym przedstawiciele kast. W\u015br\u00f3d masek mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c dostrzec postaci mityczne, oraz symboliczne przedstawienia przedmiot\u00f3w materialnych. Maski dogo\u0144skie, w cz\u0119\u015bci oddaj\u0105cej twarz s\u0105 zgeometryzowane i abstrakcyjne. Tworz\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 dopiero ze strojem wykonanym z barwionych w\u0142\u00f3kien ro\u015blinnych. Zreszt\u0105 to w\u0142a\u015bnie w\u0142\u00f3kna s\u0105 tematem licznych opowie\u015bci t\u0142umacz\u0105cych pochodzenie masek. &nbsp;&nbsp;<\/p>\n<p> Po\u015br\u00f3d przedstawie\u0144 figuralnych dominuj\u0105 wyobra\u017cenia przodk\u00f3w, prawdziwych i mitycznych, m\u0119skich, \u017ce\u0144skich i obojnaczych. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich ma podniesione do g\u00f3ry r\u0119ce. Ten gest interpretowany jest jako modlitewny wysi\u0142ek zmierzaj\u0105cy do po\u0142\u0105czenia ziemi i nieba. Znakiem tego sojuszu jest deszcz, tak wa\u017cny dla rolnik\u00f3w. Uwa\u017ca si\u0119, \u017ce pierwotnie w ten spos\u00f3b swoich przodk\u00f3w rze\u017abili Tellemowie \u2013 tajemniczy lud zamieszkuj\u0105cy masyw Bandiagary przed przybyciem Dogon\u00f3w. To wyobra\u017cenie wtopi\u0142o si\u0119 na dobre w tradycj\u0119 dogo\u0144sk\u0105 i dzi\u015b o zwi\u0105zkach z Tellemami \u015bwiadczy tylko nazwa <em>tellem<\/em>, kt\u00f3r\u0105 okre\u015bla si\u0119 te figury. Dogonowie zazwyczaj przedstawiaj\u0105 postacie ludzkie w spos\u00f3b uproszczony. S\u0105 najcz\u0119\u015bciej smuk\u0142e, maj\u0105 nieproporcjonalnie du\u017ce g\u0142owy i tu\u0142owie. Szczeg\u00f3\u0142y anatomiczne zaznaczone s\u0105 symbolicznie, a sposoby zdobienia cia\u0142a oddane starannie. Najwa\u017cniejszymi elementami statuetki przedstawiaj\u0105cej kobiet\u0119 s\u0105 g\u0142owa i piersi, za\u015b w wizerunkach m\u0119\u017cczyzn \u2013 ramiona i genitalia. W\u015br\u00f3d przedstawie\u0144 antropomorficznych ma uwag\u0119 zas\u0142uguj\u0105 figury kobiet z dzie\u0107mi, kt\u00f3re odnosz\u0105 si\u0119 do pramatki, nawi\u0105zuj\u0105 te\u017c symbolicznie do niezwykle cenionej w Afryce mi\u0142o\u015bci macierzy\u0144skiej i kobiecej p\u0142odno\u015bci. <\/p>\n<p>Obok wyobra\u017ce\u0144 antropomorficznych w tw\u00f3rczo\u015bci Dogon\u00f3w pojawiaj\u0105 si\u0119 te\u017c wizerunki zwierz\u0105t, zw\u0142aszcza tych szczeg\u00f3lnie wa\u017cnych w ich mitologii: krokodyla (nazywanego powszechnie <em>kajmanem<\/em>), szakala <em>yurugu<\/em> obdarzonego darem jasnowidzenia, \u017c\u00f3\u0142wia i dzioboro\u017cca (<em>calao<\/em>). Te wizerunki zwierz\u0105t i ludzi powtarzaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w zestawach wr\u00f3\u017cebnych \u2013 popularnych przyk\u0142adach plastyki dogo\u0144skiej. Arty\u015bci, opr\u00f3cz pe\u0142noplastycznych rze\u017ab, tworz\u0105 tak\u017ce p\u0142askorze\u017aby, kt\u00f3rymi pokrywaj\u0105 drzwiczki spichlerzy lub drzwi prowadz\u0105ce do dom\u00f3w <em>ginna bana<\/em>. Zar\u00f3wno jedne, jak i drugie, zaopatrzone s\u0105 zawsze w ozdobnie rze\u017abione zamki. Najpopularniejszym motywem tych p\u0142askorze\u017ab s\u0105 dogo\u0144scy przodkowie. &nbsp;<\/p>\n<p>Zabytki prezentowane na wystawie pochodz\u0105 ze zbior\u00f3w Muzeum Narodowego w Szczecinie. Obiekty zosta\u0142y pozyskane do zbior\u00f3w dzi\u0119ki dofinansowaniu ze \u015brodk\u00f3w Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu \u201eKolekcje muzealne\u201d oraz \u015brodk\u00f3w finansowych bud\u017cetu Wojew\u00f3dztwa Zachodniopomorskiego w 2017 roku.<\/p>\n<p><strong>miejsce:<\/strong> Muzeum Archeologiczne w Gda\u0144sku, Dom Przyrodnik\u00f3w, ul. Mariacka 25\/26<br \/> <strong>termin wystawy:<\/strong> 30.03.2018-8.07.2018<br \/> <strong>wernisa\u017c wystawy:<\/strong> 29 marca 2018 (czwartek), godz. 13.00<br \/> <strong>kuratorzy:<\/strong> Ewa Pr\u0105dzy\u0144ska (Muzeum Narodowe w Szczecinie), El\u017cbieta Ko\u0142osowska (MAG)<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>30 marca 2018 \u2013 8 lipca 2018 Dom Przyrodnik\u00f3w, ul. Mariacka 25\/26 Bohaterami nowej wystawy czasowej w Muzeum Archeologicznym w Gda\u0144sku s\u0105 Dogonowie \u2013 lud zamieszkuj\u0105cy masyw Bandiagary usytuowany w po\u0142udniowo-centralnej cz\u0119\u015bci Republiki Mali. Opowie\u015b\u0107 o Dogonach, ich religii, wiedzy kosmogonicznej i mitologii osnuta jest wok\u00f3\u0142 sztuki, uznawanej za jedn\u0105 z bardziej autentycznych i nieska\u017conych [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1259,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[46],"tags":[],"class_list":["post-1260","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wystawy-czasowe-archiwum"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archeologia.pl\/ukr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1260","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archeologia.pl\/ukr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/archeologia.pl\/ukr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.pl\/ukr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.pl\/ukr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1260"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/archeologia.pl\/ukr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1260\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.pl\/ukr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1259"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archeologia.pl\/ukr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1260"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.pl\/ukr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1260"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.pl\/ukr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1260"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}