{"id":1918,"date":"2020-05-07T10:05:17","date_gmt":"2020-05-07T08:05:17","guid":{"rendered":"https:\/\/archeologia.t33.pl\/2020\/05\/07\/nowa-ksiazka-mariana-kwapinskiego-swiadomosc-mityczna-wobec-smierci-kanopy-pomorskie\/"},"modified":"2023-01-16T11:19:30","modified_gmt":"2023-01-16T10:19:30","slug":"nowa-ksiazka-mariana-kwapinskiego-swiadomosc-mityczna-wobec-smierci-kanopy-pomorskie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/archeologia.pl\/ukr\/aktualnosci-strona-glowna\/archiwum-aktualnosci\/archiwum-aktualnosci-2020\/nowa-ksiazka-mariana-kwapinskiego-swiadomosc-mityczna-wobec-smierci-kanopy-pomorskie\/","title":{"rendered":"Nowa ksi\u0105\u017cka Mariana Kwapi\u0144skiego: &#8220;\u015awiadomo\u015b\u0107 mityczna wobec \u015bmierci. Kanopy pomorskie&#8221;"},"content":{"rendered":"<p><strong>W sklepie internetowym Muzeum Archeologicznego w Gda\u0144sku pojawi\u0142a si\u0119 nowa ksi\u0105\u017cka: &#8220;\u015awiadomo\u015b\u0107 mityczna wobec \u015bmierci. Kanopy pomorskie&#8221; Mariana Kwapi\u0144skiego, wydana wsp\u00f3lnie przez MAG oraz wydawnictwo s\u0142owo\/obraz terytoria. Zach\u0119camy do zapoznania si\u0119 z fragmentem publikacji.<\/strong><\/p>\n<figure id=\"attachment_1914\" aria-describedby=\"caption-attachment-1914\" style=\"width: 344px\" class=\"wp-caption alignright\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\" wp-image-1914\" src=\"https:\/\/archeologia.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/Marian_Kwapi\u0144ski_-_\u015awiadomo\u015b\u0107_mityczna_wobec_\u015bmierci_-_ok\u0142adka_500x706px.jpg\" alt=\"Marian Kwapi\u0144ski &quot;\u015awiadomo\u015b\u0107 mityczna wobec \u015bmierci&quot; - ok\u0142adka\" width=\"344\" height=\"526\" \/><figcaption id=\"caption-attachment-1914\" class=\"wp-caption-text\">Marian Kwapi\u0144ski &#8220;\u015awiadomo\u015b\u0107 mityczna wobec \u015bmierci&#8221; &#8211; ok\u0142adka<\/figcaption><\/figure>\n<p>Aby zam\u00f3wi\u0107 &#8220;\u015awiadomo\u015b\u0107 mityczn\u0105&#8230;&#8221;, wejd\u017a na stron\u0119: <strong><a href=\"https:\/\/sklep.archeologia.pl\/produkt\/swiadomosc-mityczna-wobec-smierci-kanopy-pomorskie\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">sklep.archeologia.pl<\/a><\/strong><\/p>\n<p>Ksi\u0105\u017cka jest po\u015bwi\u0119cona interpretacji komunikat\u00f3w magicznych przedstawionych na urnach wytwarzanych przez lud prahistorycznej kultury pomorskiej. Urny te nazywa si\u0119 kanopami. Kluczowe znaczenie dla proponowanej interpretacji ma mit, jako \u015bwiatopogl\u0105dowy przekaz zbudowany wed\u0142ug norm sprawstwa magicznego, zracjonalizowanego w p\u00f3\u017aniejszym rozwoju naszej kultury. S\u0142owo magia przywo\u0142uje dzisiaj na my\u015bl czary-mary, iluzj\u0119, imaginacj\u0119 itp., ale nie jest to odpowied\u017a na pytanie: jak wygl\u0105da\u0142 \u015bwiat nie zracjonalizowany? Komunikaty na urnach dokumentuj\u0105 \u00f3w \u015bwiat, tym bardziej, \u017ce poj\u0119cia teoretyczne \u2013 idee \u2013 racjonalizuj\u0105ce normy magicznego sprawstwa, w tych czasach dopiero rodzi\u0142y si\u0119 w g\u0142owach greckich poet\u00f3w i filozof\u00f3w, od Homera po Platona.<\/p>\n<p>Nauka perswaduje, \u017ce prawdziw\u0105 twarz\u0105 \u015bwiata s\u0105 zjawiska, natomiast mity, wierzenia, warto\u015bci s\u0105 jego mask\u0105, przez kt\u00f3r\u0105 trzeba przenikn\u0105\u0107. Zatem demaskowanie magicznych\u00a0\u00a0 przedstawie\u0144 prowadzi do opisu fizycznego, jakim jest zracjonalizowany opis archeologiczny, kt\u00f3ry te urny nazywa twarzowymi. Chc\u0105c jednak pozna\u0107 \u015bwiat niezracjonalizowany, potrzebna jest og\u00f3lna teoria dziej\u00f3w my\u015blenia (podobnie jak fizykowi potrzebna jest og\u00f3lna teoria wzgl\u0119dno\u015bci). By zrozumie\u0107 komunikaty magiczne, obra\u0142em metod\u0119 interpretacji wypracowan\u0105 przez szko\u0142\u0119 filozoficznej antropologii, zwan\u0105 od tytu\u0142\u00f3w dzie\u0142 Kanta \u2013 Krytyczn\u0105. Pogl\u0105dy tej szko\u0142y pozwoli\u0142y wypracowa\u0107 model kultury operuj\u0105cej sfer\u0105 warto\u015bci generuj\u0105cych i norm realizuj\u0105cych dzia\u0142ania komunikacyjne. Ich domen\u0105 jest g\u0142\u00f3wnie j\u0119zyk, ale te\u017c obyczaje i ceremonia\u0142y. Sfera ta jest nazywana kultur\u0105 <em>sensu stricto<\/em>.<\/p>\n<p>By sprosta\u0107 wymogom naukowej rzetelno\u015bci nale\u017ca\u0142o zda\u0107 sprawozdanie z aktualnych pogl\u0105d\u00f3w na badany temat. Jednak koncepcja kultury <em>sensu stricto<\/em> nakazuje aktualno\u015b\u0107 traktowa\u0107 wzgl\u0119dnie. Wiadomo bowiem, \u017ce j\u0119zyk, obyczaje itd. zmieniaj\u0105 si\u0119 w czasie, \u017ce maj\u0105 histori\u0119. Aktualno\u015b\u0107 jakiej\u015b wypowiedzi, tak\u017ce naukowej, zale\u017cy od jej zakorzenienia w historycznym stanie kultury. Ta zasada jest znakomicie czytelna na przyk\u0142adzie dziej\u00f3w interpretacji urn pomorskich. \u015aredniowieczny garncarz zinterpretowa\u0142 po swojemu pomorsk\u0105 urn\u0119 reprodukuj\u0105c j\u0105 we w\u0142a\u015bciwej jego czasom technice ceramiki stalowoszarej. Renesansowy historiograf, Joachim Pastorius, zinterpretowa\u0142 gr\u00f3b z popielnicami pomorskimi po\u015bwi\u0119caj\u0105c im panegiryk z mora\u0142em: <em>A teraz Kamenami gard\u017a, Barbarzy\u0144skie Plemi\u0119, wie\u0144cz\u0105cymi wawrzynem,\/ S\u0105dz\u0105c, \u017ce \u017cadnej nie ma warto\u015bci w zapiskach. Bez nich wszak z imienia ginie dzielno\u015b\u0107 kr\u00f3l\u00f3w.\/Czy tych Ksi\u0105\u017c\u0105t sam popi\u00f3\u0142 te\u017c nie zaginie, nie wiadomo. <\/em>Interpretacj\u0105 kanopy z Kierwa\u0142du by\u0142 gest wr\u0119czenia jej, zamiast kluczy do miasta, wizytuj\u0105cemu Gda\u0144sk Hitlerowi. Czy w sytuacji, gdy urnom mo\u017cna imputowa\u0107 dowolne znaczenia, mo\u017cliwe jest rzetelne poznanie ich \u015bwiata?<\/p>\n<p>Je\u015bli za miar\u0119 rzetelno\u015bci naukowej obra\u0107 zgodno\u015b\u0107 interpretacji z orygina\u0142em, to nale\u017ca\u0142o by zw\u0105tpi\u0107 w rzetelno\u015b\u0107 nauki. Nie ma bowiem teorii naukowej wolnej od narz\u0119dzi ingeruj\u0105cych w badany problem. Dotyczy to zar\u00f3wno antropologii kulturowej jak i fizyki kwantowej. W tej sytuacji gwarancj\u0105 rzetelno\u015bci jest klarowno\u015b\u0107 argumentacji. W ksi\u0105\u017cce pos\u0142u\u017cy\u0142em si\u0119 metod\u0105 konstruktywizmu historycznego, kt\u00f3ra pozwala wykluczy\u0107 wypowiedzi niemo\u017cliwe w danym stanie kultury <em>sensu stricto.<\/em><\/p>\n<p>Posiadamy wiele \u015bwiadectw kultury magicznej. Platon stara\u0142 si\u0119 racjonalizowa\u0107 wiar\u0119 swych rodak\u00f3w w mity argumentuj\u0105c, \u017ce ich spos\u00f3b my\u015blenia nie dzieli rzeczy na: <em>Co\u015b, co istnieje wiecznie, a powstawania nie ma<\/em> [idee]<em>, i co\u015b, co powstaje zawsze, a nie istnieje nigdy <\/em>[dora\u017ane dzia\u0142ania]<em>. <\/em>Opisa\u0142 wi\u0119c praktyk\u0119 motywowan\u0105 przez mity\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <em>\u2013<\/em> \u00f3wczesn\u0105 kultur\u0119 <em>sensu stricto \u2013<\/em> jako \u017cywio\u0142 nie\u015bwiadomy stabilnych poj\u0119\u0107. W takich warunkach rzeczy nie by\u0142y narz\u0119dziami, lecz obiektami posiadaj\u0105cymi moc sprawiania stan\u00f3w rzeczy. By uzyska\u0107 oczekiwany rezultat, nale\u017ca\u0142o manipulowa\u0107 owymi mocami. W tym sensie \u015bwiat magii sk\u0142ada\u0142 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie ze stan\u00f3w rzeczy. We\u017amy za przyk\u0142ad przedstawienia napier\u015bnik\u00f3w na kanopach:<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\" size-full wp-image-1915\" style=\"margin: 15px 0px\" src=\"https:\/\/archeologia.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/1-1.jpg\" alt=\"1 1\" width=\"600\" height=\"NaN\" srcset=\"https:\/\/archeologia.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/1-1.jpg 1000w, https:\/\/archeologia.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/1-1-768x535.jpg 768w, https:\/\/archeologia.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/1-1-16x12.jpg 16w\" sizes=\"(max-width: 1000px) 100vw, 1000px\" \/><\/p>\n<p>Da\u0142o si\u0119 je nosi\u0107 tylko z zapi\u0119ciem na karku, jednak na urnach zapi\u0119cie cz\u0119sto pokazane jest zarazem na karku i pod brod\u0105, a nawet napier\u015bniki mog\u0142y si\u0119 sk\u0142ada\u0107 z samych zapi\u0119\u0107 napier\u015bnik\u00f3w. My\u015bl magiczna nie widzia\u0142a tu sprzeczno\u015bci, poniewa\u017c moc\u0105 klamry jest spinanie; tak samo jak szpil i zapinek do szat, kt\u00f3re na urnach regularnie spina\u0142y usta.<br \/>\nNa tej zasadzie naczynie co\u015b czyni. Wpinaj\u0105c kolczyk w ucho naczynia, mo\u017cna by\u0142o kierowa\u0107 jego dzia\u0142aniem.<br \/>\nDzi\u015b tak\u017ce opisujemy naczynie w terminach antropomorfizuj\u0105cych, m\u00f3wi\u0105c ucho, szyjka, brzusiec itp. Tote\u017c naczynie mieszcz\u0105ce szcz\u0105tki rodaka stawa\u0142o si\u0119 cia\u0142em przez podobienstwo do postaci, ubioru lub ludzkiego sposobu dzia\u0142ania. Uzasadnieniem mitycznym antropomorfizacji urny by\u0142o znane wierzenie o ulepieniu cz\u0142owieka z gliny lub mu\u0142u rzecznego.<br \/>\n\u015awiat z\u0142o\u017cony ze stan\u00f3w rzeczy nie mia\u0142 wyra\u017anych kontur\u00f3w, przechodzi\u0142 ustawiczne metamorfozy. We\u017amy za przyk\u0142ad sceny procesji pogrzebowych:<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\" size-full wp-image-1916\" style=\"margin: 15px 0px\" src=\"https:\/\/archeologia.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/2-2.jpg\" alt=\"2 2\" width=\"600\" height=\"NaN\" srcset=\"https:\/\/archeologia.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/2-2.jpg 743w, https:\/\/archeologia.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/2-2-768x545.jpg 768w, https:\/\/archeologia.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/2-2-16x12.jpg 16w\" sizes=\"(max-width: 743px) 100vw, 743px\" \/><\/p>\n<p>\u015amier\u0107 rodaka powodowa\u0142a kryzys w \u017cyciu plemienia, bowiem poch\u00f3wek jako transfer nieboszczyka do krainy przodk\u00f3w, odnawia\u0142 czasy gigantomachii, gdy m\u0142odzi bogowie wspierani przez plemiennego przodka, walczyli z potworami epoki chaosu. Dlatego w kondukcie uczestniczyli wojownicy dzier\u017c\u0105cy akcesoria apotropaiczne jak tarcz\u0119 i oszczepy, zdolne w ka\u017cdej chwili przegna\u0107 si\u0142y chaotyczne. Poniewa\u017c rzeczy dzia\u0142a\u0142y \u201esi\u0142\u0105 rzeczy\u201d, to ten sam rezultat powo\u0142ywa\u0142a figurka wojownika, obrazek wozu lub broni, a nawet cz\u0119\u015bci rzeczy, jak w przypadku klamer napier\u015bnik\u00f3w.<\/p>\n<p>Pot\u0119\u017cny plemienny heros, kt\u00f3ry zabija\u0142 wzrokiem, a g\u0142osem wstrz\u0105sa\u0142 posadami \u015bwiata, m\u00f3g\u0142 wi\u0119c by\u0107 tak\u017ce r\u0119k\u0105 trzymaj\u0105c\u0105 oszczepy lub wierzchowcem trzymanym za uzd\u0119. Magicznym sposobem kojarzenia obiekt\u00f3w rz\u0105dzi\u0142a bowiem zasada <em>pars pro toto<\/em> (cz\u0119\u015b\u0107 za ca\u0142o\u015b\u0107).<\/p>\n<p>Metamorfozy nie nast\u0119powa\u0142y jednak chaotycznie, lecz wed\u0142ug praw ustanowionych przez zwyci\u0119skich bog\u00f3w. Medium praw by\u0142y cia\u0142a niebieskie, cz\u0119sto demonstrowane na urnach (wszak przemawiaj\u0105 jeszcze do nas znaki Zodiaku):<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"  wp-image-1917\" style=\"margin: 15px 0px\" src=\"https:\/\/archeologia.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/3-3.jpg\" alt=\"3 3\" width=\"432\" height=\"531\" \/><\/p>\n<p>Tak\u017ce w naszym j\u0119zyku mo\u017cna by\u0142o do niedawna stosowa\u0107 zamiennie s\u0142owa miesi\u0105c i ksi\u0119\u017cyc. M\u00f3wimy te\u017c o kaniku\u0142ach nie pami\u0119taj\u0105c ju\u017c, \u017ce to okre\u015blenie pochodzi od \u0142aci\u0144skiej nazwy Syriusza <em>(Canis Maioris<\/em>)<em>,<\/em> gwiazdy jasno \u015bwiec\u0105cej mi\u0119dzy 22 czerwca a 23 sierpnia.<\/p>\n<p>Platon da\u0142 \u015bwiadectwo magicznemu wyobra\u017ceniu \u015bwiata w takich oto s\u0142owach: <em>Przyjmijmy, \u017ce wszech\u015bwiat jest najpodobniejszy do tej istoty \u017cywej, kt\u00f3rej poszczeg\u00f3lne istoty \u017cywe i gatunki s\u0105 cz\u0105stkami. Ta istota obejmuje i ma w sobie wszystkie istoty \u017cywe pomy\u015blane tak, jak ten \u015bwiat zawiera nas i wszelkie inne zwierz\u0119ta natury widzialnej. <\/em><\/p>\n<p>Skoro percepcja magiczna rozpoznawa\u0142a wszech\u015bwiat jako jedn\u0105 istot\u0119 \u017cyw\u0105, to kanop\u0119 konotowa\u0142a jak rzeczywiste cia\u0142o z wytatuowanymi stanami rzeczy, kt\u00f3re zapewnia\u0142y nieboszczykowi komuni\u0119 z biowszech\u015bwiatem. Kanopa by\u0142a paramentem tej komunii, podobnie jak dzisiaj kielich mszalny jest paramentem komunii z Chrystusem.<\/p>\n<p>Zas\u00f3b przedstawie\u0144 na urnach jest znacznie bogatszy i zosta\u0142 w ksi\u0105\u017cce opisany. Poniewa\u017c relikty my\u015bli tworz\u0105cej \u00f3w zas\u00f3b napotykamy w naszym j\u0119zyku, to rodzi si\u0119 intryguj\u0105ce pytanie: ile magicznego my\u015blenia zachowa\u0142a nasza kultura? Dzisiejszy j\u0119zyk opanowa\u0142 tyle idei, \u017ce mo\u017cemy si\u0119 odci\u0105\u0107 od zjawisk, zamkn\u0105\u0107 w ciemnym pokoju i rozmawia\u0107 na dowolny temat. Z braku tego luksusu, komunikacja magiczna pos\u0142ugiwa\u0142a si\u0119 obrazami, atoli szczeg\u00f3lnego rodzaju. Obrazy te skleja\u0142y znaczenia z emocjami, i uruchamia\u0142y zachowania skodyfikowane w mitach. Nazwano je fachowo rzeczoznakami. Czy nasza kultura jest wolna od rzeczoznak\u00f3w?<\/p>\n<p>Pomijaj\u0105c odpowiedzi filozoficzne (udzielone cho\u0107by przez Ko\u0142akowskiego w dziele <em>Obecno\u015b\u0107 mitu<\/em>, czy Stieglera we <em>Wstrz\u0105sach. G\u0142upocie i wiedzy w XXI wieku<\/em>), warto spojrze\u0107 z tej perspektywy na dyskusje polityk\u00f3w lub spoty reklamowe, by dostrzec mechanizm perwazji sensu poprzez emocje, w celu sterowania wol\u0105 wyborc\u00f3w lub konsument\u00f3w. Poniewa\u017c nasz\u0105 kultur\u0119 cz\u0119sto nazywamy obrazkow\u0105, to wypada przyzna\u0107, \u017ce regu\u0142y my\u015blenia magicznego s\u0105 zakorzenione w libidalnej sferze kultury o kt\u00f3rej potocznie m\u00f3wimy \u201eludzkie nami\u0119tno\u015bci\u201d i celowo wykorzystywana przez mity wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci.<\/p>\n<p>By\u0107 mo\u017ce to niebanalny wniosek p\u0142yn\u0105cy ze spotkania z pomorskimi kanopami&#8230;<\/p>\n<p>Aby zam\u00f3wi\u0107 &#8220;\u015awiadomo\u015b\u0107 mityczn\u0105&#8230;&#8221;, wejd\u017a na stron\u0119: <strong><a href=\"https:\/\/sklep.archeologia.pl\/produkt\/swiadomosc-mityczna-wobec-smierci-kanopy-pomorskie\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">sklep.archeologia.pl<\/a><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>W sklepie internetowym Muzeum Archeologicznego w Gda\u0144sku pojawi\u0142a si\u0119 nowa ksi\u0105\u017cka: &#8220;\u015awiadomo\u015b\u0107 mityczna wobec \u015bmierci. Kanopy pomorskie&#8221; Mariana Kwapi\u0144skiego, wydana wsp\u00f3lnie przez MAG oraz wydawnictwo s\u0142owo\/obraz terytoria. Zach\u0119camy do zapoznania si\u0119 z fragmentem publikacji. Aby zam\u00f3wi\u0107 &#8220;\u015awiadomo\u015b\u0107 mityczn\u0105&#8230;&#8221;, wejd\u017a na stron\u0119: sklep.archeologia.pl Ksi\u0105\u017cka jest po\u015bwi\u0119cona interpretacji komunikat\u00f3w magicznych przedstawionych na urnach wytwarzanych przez lud prahistorycznej [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":4421,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[117],"tags":[],"class_list":["post-1918","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archiwum-aktualnosci-2020"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archeologia.pl\/ukr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1918","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archeologia.pl\/ukr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/archeologia.pl\/ukr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.pl\/ukr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.pl\/ukr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1918"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/archeologia.pl\/ukr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1918\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.pl\/ukr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4421"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archeologia.pl\/ukr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1918"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.pl\/ukr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1918"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archeologia.pl\/ukr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1918"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}