MARZEC 2019

Sacrum – profanum. Apokalipsa w latrynie

Apokalipsa w latrynie - plakatPergamin został znaleziony podczas badań archeologicznych prowadzonych przez Muzeum Archeologiczne w Gdańsku na terenie Głównego Miasta w pobliżu Bazyliki Mariackiej, przy ul. Kleszej 4 w 2009 roku. Odkrycia zabytku dokonano w latrynie miejskiej powstałej pod koniec XIV wieku, aczkolwiek inne znalezione w niej zabytki wskazują, że była użytkowana także w XVI wieku.

Zapisany dwustronnie pergamin ma kształt mocno wydłużonego i lekko rozszerzającego się prostokąta o wymiarach 9,9 x 2,7–3,8 cm. Prawdopodobnie jest to pergamin wytworzony ze skóry koźlęcej. Wysokość małych liter wynosi około milimetra, a liter z wydłużeniami (takich jak k, b, d) około dwóch milimetrów. Tekst napisany został za pomocą atramentu żelazowo-galusowego wytwarzanego z utartych galusówek (owadów), soli żelaza w postaci witriolu oraz gumy arabskiej.

Badania i analiza pisma wykonana przez Tomasza Płóciennika z Zakładu Papirologii Uniwersytetu Warszawskiego wykazały, że tekst ma starszą metrykę, o czym świadczyć ma pismo zidentyfikowane jako minuskuła karolińska, używana tylko do XII wieku.

Na znalezionym fragmencie pergaminu znajduje się tekst IV Księgi Ezdrasza, zwanej Apokalipsą Ezdrasza. Jest to księga apokryficzna Starego Testamentu powstała około 100 roku n.e. Nie zachował się jej oryginalny przekład z semickiego na język grecki, a późniejsze przekłady, w tym na język łaciński, są prawdziwą rzadkością. W światowych zbiorach oprócz gdańskiego fragmentu istnieje zaledwie sześć wczesnośredniowiecznych kodeksów z wyżej wymienionym tekstem. Zachowany fragment na pierwszej stronie to 4 Ezd 6.17-32 (kolumna lewa) oraz 7.7-12 (kolumna prawa), na odwrocie: 4 Ezd 7.47-53 (kolumna lewa) oraz 7.77-89 (kolumna prawa).

Tekst na odkrytym fragmencie to opis drugiej wizji z listą znaków, które poprzedzać mają koniec świata oraz fragment wizji trzeciej opowiadającej o sądzie ostatecznym oraz losie czekającym dusze sprawiedliwych i grzeszników.

Miejsce odkrycia tego zabytku, budzące tak wiele kontrowersji, świadczyć może nie o świadomej profanacji tekstu, lecz o wtórnym wykorzystywaniu starych manuskryptów, co było bardzo często praktykowane. Znane są liczne przykłady wykorzystania fragmentów starszych rękopisów: oklejenie drewnianych okładzin opraw książek, ich powtórne zapisywanie lub przerabianie, w tym także na odzież (kamizelki czy sandały).

W przypadku odkrytego pergaminu z Gdańska niezmiernie trudno jest określić jego wtórną funkcję, jednak najprawdopodobniej został wmontowany w oprawę nowej książki.

Kurator: Ewelina Drozd-Wadyl
Tekst: Ewelina Drozd-Wadyl
Fotografia: Joanna Szmit
Opracowanie graficzne: Paulina Markowska


Zabytek Miesiąca można zobaczyć w Domu Przyrodników przy ul. Mariackiej 25/26 w Gdańsku.

Mapa: https://archeologia.pl/dom-przyrodnikow/kontakt
Godziny otwarcia: https://archeologia.pl/dom-przyrodnikow/godziny-otwarcia

Zapraszamy!

LUTY 2019

Kapsuła czasu z Koźlin

Kapsuła czasu z Koźlin - plakatNa początku 2008 roku w kościele parafialnym pw. Matki Boskiej Różańcowej w Koźlinach (gm. Suchy Dąb, pow. gdański) podczas prac renowacyjnych dokonano interesującego odkrycia. W kuli wieńczącej iglicę wieży kościelnej, od lat uszkodzonej i ze zgiętą chorągiewką, znaleziono „kapsułę czasu”. Ołowiana tuba z dolutowanym dnem i pokrywą skrywała nieznany bliżej dokument oraz skarb: 21 monet z lat 1760–1932. Choć tuba została uszkodzona, monety zachowały się w dobrym stanie. Niestety nie wiemy niczego więcej o dokumencie, był to zapewne zwyczajowy przekaz dla potomnych.

Czym w ogóle są kapsuły czasu? To specyficzne przekazy dla przyszłych pokoleń. Z reguły zawierają informacje o życiu lokalnej społeczności, dokumenty, zdjęcia, drobne przedmioty, monety. Do najstarszych znalezisk należą przede wszystkim depozyty wieżowe, czyli przedmioty składane do gałek wież kościołów i ratuszów.

Niezwykle ciekawe są monety z kapsuły w Koźlinach. Zapewne deponowano je w trakcie kolejnych remontów kościoła. Na ogół dodawano pieniądze bieżące, obowiązujące akurat na danym terenie. Po analizie monet oraz sytuacji historyczno-politycznej można wyróżnić trzy fazy deponowania monet. Najstarsza grupa monet została zdeponowana przed 1793 rokiem, a po 1760. W tym bowiem czasie Koźliny stanowiły własność miasta Gdańska i obowiązywały tam monety polskie, głównie związane z królem Augustem III. Kolejny komplet dotyczy monet niemieckich z lat 1874–1918, kiedy Koźliny stanowiły własność skarbu pruskiego. Ostatnia grupa monet to okazy z lat 1923–1932, czyli z czasów, gdy Koźliny należały do II Wolnego Miasta Gdańska (począwszy od 1920 roku).

Kurator: Beata Ceynowa
Tekst: Beata Ceynowa
Fot.: Krzysztof Wiącek
Oprac. graficzne: Beata Müller


Zabytek Miesiąca można zobaczyć w Domu Przyrodników przy ul. Mariackiej 25/26 w Gdańsku.

Mapa: https://archeologia.pl/dom-przyrodnikow/kontakt 
Godziny otwarcia: https://archeologia.pl/dom-przyrodnikow/godziny-otwarcia

Zapraszamy!

STYCZEŃ 2019

Popielnica z cmentarzyska w Rębie

Popielnica z cmentarzyska w Rębie - plakatMalownicze Pojezierze Kaszubskie było miejscem bogatego osadnictwa pradziejowego. Dla archeologów jednym z ciekawszych okresów jest wczesna epoka żelaza (ok. 700–400/300 r. p.n.e.). To właśnie wtedy doszło do uformowania się kultury pomorskiej.

Podstawowymi znaleziskami dotyczącymi kultury pomorskiej są rozległe cmentarzyska ciałopalne z grobami skrzynkowymi. Do komór grobowych, wykonanych z kamieni i płyt kamiennych, wkładano od kilku do kilkunastu popielnic zawierających skremowane kości człowieka. Płytkie położenie takich grobów i coraz intensywniejsze zabiegi rolnicze (zwłaszcza głęboka orka przy użyciu sprzętu mechanicznego) sprawiły, że w XX w. często dochodziło do przypadkowych odkryć i odsłaniania całych zbiorów popielnic w grobach. O wielu takich zdarzeniach informowano archeologów, którzy zabezpieczali zarówno miejsce odkrycia, jak i same zabytki.

Badania archeologiczne we wsi Rąb (powiat kartuski, gmina Przodkowo) podjęto w latach 1989 i 1991 na skutek informacji o przypadkowym odkryciu. W latach 1997–2000 na stanowisku przeprowadzono regularne ratownicze badania wykopaliskowe, które pozwoliły przebadać całą przestrzeń stanowiska. W trakcie badań odkryto łącznie 49 obiektów archeologicznych, w tym groby i tzw. obiekty towarzyszące: paleniska, skupiska kamieni itp.

Prezentowana popielnica została wydobyta właśnie w Rębie, a następnie zrekonstruowana. Jest to tak zwana popielnica twarzowa, z wymodelowanymi oczami i nosem. Na brzuścu znajduje się wyobrażenie rąk. W uchach naczynia tkwią kolczyki brązowe z paciorkami bursztynowymi.

We współczesnej archeologii uznaje się, że na tego typu popielnicach twarzowych próbowano być może oddawać indywidualne rysy osoby zmarłej. Dodatkowe elementy zdobienia, takie jak przedstawienie rąk, wprowadzają nas w świat kultury symbolicznej dawnych mieszkańców Pomorza. W grafice i rzeźbie starożytnej symbolizowały one błogosławiącą lub karzącą potęgę bóstwa.

Złożone w tej popielnicy kości ludzkie zostały przebadane przez antropologa. W naczyniu znajdowały się szczątki dwóch osób: kobiety zmarłej w wieku ok. 20–30 lat oraz dziecka zmarłego w wieku 0–7 lat.

Muzeum Archeologiczne w Gdańsku posiada w swoich zbiorach bardzo bogatą kolekcję popielnic twarzowych kultury pomorskiej, w sumie kilkadziesiąt naczyń o różnych formach. Duża ich część jest eksponowana na wystawie w Domu Przyrodników, czyli w siedzibie głównej Muzeum przy ulicy Mariackiej 25/26.

Kurator: Piotr Fudziński
Tekst: Piotr Fudziński 
Zdjęcia: Zofia Grunt, Dorota Rudnicka, Adam Kamrowski 
Opracowanie graficzne: Lidia Nadolska


Zabytek Miesiąca można zobaczyć w Domu Przyrodników przy ul. Mariackiej 25/26 w Gdańsku.

Mapa: https://archeologia.pl/dom-przyrodnikow/kontakt 
Godziny otwarcia: https://archeologia.pl/dom-przyrodnikow/godziny-otwarcia

Zapraszamy!

Ta strona używa plików Cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i możliwości zmiany ustawień Cookies w przeglądarce. polityka prywatności