PAŹDZIERNIK 2015

zabytek miesiaca pazdziernik 2015 600Petroglify z Sudanu

Petroglify – wyryte w skale rysunki, są jednym z pierwszych przejawów artystycznej działalności człowieka. Można je znaleźć na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy. Najstarsze, pochodzące z okresu górnego paleolitu i neolitu, mają 10-12 tys. lat.

Wiele rytów naskalnych odkryto na obszarze całego Sudanu. Prezentowane petroglify znalezione zostały na terenie Nubii sudańskiej, w rejonie IV katarakty Nilu przez ekipę Muzeum Archeologicznego w Gdańsku (MAG), która prowadziła tam w latach 1996-2010 prace badawcze w ramach międzynarodowej akcji ratowania światowego dziedzictwa kulturowego. Ich celem było archeologiczne i etnograficzne rozpoznanie obszaru znajdującego się dziś, po zbudowaniu tamy na Nilu, pod wodami sztucznego jeziora. Na terenie koncesji MAG odkryto 760 stanowisk archeologicznych – osad, obozowisk, twierdz, kościołów, cmentarzysk i rytów naskalnych, datowanych od epoki kamienia przez okres kermański i kuszycki po średniowiecze i islam.

Stanowiska ze sztuką naskalną znajdowały się najczęściej w sąsiedztwie siedzib ludzkich, na pograniczu zamieszkałej doliny Nilu i pustyni. Przy IV katarakcie Nilu ekipa MAG odkryła ponad 100 miejsc tego typu.

Sztuka naskalna przedstawiała sylwetki różnych zwierząt, zarówno dziko żyjących, jak i hodowlanych, łodzie, niekiedy sylwetki ludzkie, różnego rodzaju znaki i symbole religijne. Zwykle były to luźne, nie powiązane ze sobą wyobrażenia. Bardzo rzadko przedstawienia figuralne tworzyły jakąś narrację, ukazywały np. scenę pasterską lub jeźdźców w karawanie.

Prezentowane petroglify przedstawiające krowy należą do wiodącego w sztuce naskalnej od końca III tys. przez całe II tys. p.n.e. motywu z wyobrażeniem zwierząt hodowlanych, przede wszystkim bydła. Charakterystyczne dla tej epoki były ryty krów z długimi, sierpowato zagiętymi rogami. Niekiedy ciała zwierząt zostały kreskami podzielone na segmenty. W części wyobrażeń na szyjach krów widoczny jest dzwonek. Przedstawienia długorogiego bydła można wiązać z okresem kermańskim (2500-1500 r. p.n.e.). Bydło odgrywało kluczową rolę w gospodarce ludności Królestwa Kermy, zajmującej się rolnictwem i hodowlą. Zwierzęta hodowlane stały się wtedy jednym z motywów w sztuce, odgrywały także znaczącą rolę w rycie pogrzebowym.

Wydaje się, że stanowiska z rytami naskalnymi i towarzyszącymi im litofonami

– dźwięczącymi kamieniami, były ważnymi dla lokalnej ludności miejscami spotkań. Według wielu badaczy sztuka naskalna mogła mieć znaczenie sakralne. Wyobrażenia łodzi mogły mieć związek z kultem Mina, prastarego egipskiego boga płodności, patrona Pustyni Wschodniej, a wszak Nubia od okresu predynastycznego (IV tys. p.n.e.) w różny sposób związana była kulturowo i politycznie z Egiptem. Także Minowi mogły być poświęcone przedstawienia bydła, gazel i kóz. Byki i hieny były zwierzętami Mina – w sztuce figuralnej często przedstawiano je u boku tego boga jako czynniki sprzyjające płodności. Natomiast wyobrażenia dzikich zwierząt – słoni, żyraf, czy strusiów, mogły mieć znaczenie magiczne – miały przynosić pomyślność. Przedstawienia wielbłądów i koni, z jeźdźcem lub bez, wydają się mieć raczej charakter narracyjny niż religijny.

 

Kurator wystawy: Elżbieta Kołosowska, Zbigniew Borcowski
Tekst: Elżbieta Kołosowska
Opracowanie graficzne: Beata Müller, Lidia Nadolska

Udostępnij:

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on email
Email

Ta strona korzysta z plików cookies w celu świadczenia usług na najwyższym poziomie. Dalsze korzystanie ze strony oznacza, że zgadzasz się na ich użycie.